Introductie

De Zachte Atlas van de Mercatorbuurt is een community art project voor en door bewoners, ondernemers en bezoekers van de Mercatorbuurt in Amsterdam West. In het Mercatorjaar 2012 brachten zij de buurt op een speelse manier in kaart, niet als een verzameling straten en gebouwen, maar als een verzameling ervaringen van mensen in die straten en gebouwen, resulterend in een boekje, de Zachte Atlas van de Mercatorbuurt, dat is verschenen in januari 2013.

Wat is een zachte atlas?

Beeldend kunstenaar Jan Rothuizen (o.a. bekend door zijn tekeningen voor De Volkskrant) bracht in 2009 zijn Zachte Atlas van Amsterdam uit.

“De titel van deze atlas verwijst naar Soft City, een boek uit 1974 van de Engelse schrijver Jonathan Raban. Volgens Raban manifesteert een stad zich daar waar de ‘harde’ concrete stad van gebouwen en asfalt botst met de ‘zachtere’ subjectieve ervaringen en verwachtingen van de gebruikers van een stad”

“Een andere manier om je omgeving opnieuw te beleven is door vast te leggen wat je weet en ziet. Loop eens in gedachten, met je ogen dicht, een route die je dagelijks aflegt. Je zult versteld staan hoeveel informatie er in je opgeslagen zit.”

(citaten Jan Rothuizen, uit De Zachte Atlas van Amsterdam, uitg. NAP)

De Mercatorbuurt

De Mercatorbuurt is de buurt rondom het Mercatorplein in voormalig stadsdeel De Baarsjes in Amsterdam West. Officieel wordt de buurt in het noorden begrensd door de Jan van Galenstraat, in het oosten door de Admiralengracht, in het zuiden door de Postjeswetering en in het westen door de Orteliuskade, zoals te zien is op onderstaand kaartje.

kaart Mercatorbuurt

Aanleiding van het project

In 2012 was het 500 jaar geleden dat Gerardus Mercator werd geboren. Hij was cartograaf en kosmograaf, geboren als Gerard de Kremer in het dorpje Rupelmonde in Vlaanderen. Terwijl anderen de wereld rondreisden om nieuwe gebieden te ontdekken, bracht Mercator ze in kaart. Hij is onder andere bekend om zijn introductie van het woord atlas voor een verzameling kaarten in boekvorm. Zijn meesterwerk was echter een grote wereldkaart waarbij de hele wereld op een rechthoekig vlak werd weergegeven met correcte kompasrichtingen, zodat deze zeer praktisch was voor de zeevaart. Naar de polen toe treden wel enorme vergrotingen op, en de polen zelf kunnen niet worden afgebeeld. Deze Mercatorprojectie wordt in de scheepvaart nog steeds veel gebruikt.

Stadsdeel West wilde graag van de gelegenheid van dit 500ste geboortejaar gebruik maken om de Mercatorbuurt positief op de kaart te zetten. In eerdere jaren was de Mercatorbuurt een aantal keren door negatieve gebeurtenissen in de media verschenen met als dieptepunt de dood van Juwelier Hund tijdens een gewapende overval op zijn winkel in de Jan Evertsenstraat in oktober 2010. Een groep bezorgde buurtbewoners startte de actie Geef om de Jan Eef om ondernemers en omwonenden van de Jan Evertsenstraat een hart onder de riem te steken. Al rond die tijd liet het stadsdeel weten initiatieven te willen ondersteunen die in het Mercatorjaar 2012 een positieve uitstraling aan de buurt zouden kunnen geven.

Beeldend kunstenaar Jan Rothuizen maakte een tekening van de juwelierswinkel die in november 2010 op een dubbele pagina in de Volkskrant verscheen. Zijn werk inspireerde beeldend kunstenaar Judith Zwaan tot een idee voor het in kaart brengen van de beleving van de buurt met tekeningen en teksten van buurtbewoners. Tijdens een door de Geef om de Jan Eefgroep georganiseerde Pop-up winkeldag in de Jan Evertsenstraat signeerde Rothuizen zijn boek en kocht Zwaan een exemplaar. Het idee voor de Zachte Atlas van de Mercatorbuurt was geboren.

Hund (A2) low res Jan Rothuizen

Doel van het project

Hoofddoel van het project is verbinding te bevorderen tussen buurtbewoners van verschillende generaties en achtergronden met elkaar en met de buurt. Nevendoelen zijn onder andere:

  • buurtbewoners en schoolkinderen actief deel te laten nemen aan een kunstproject op een laagdrempelige manier
  • deelnemers en publiek kennis te laten maken met de historische figuren achter de namen van de straten en pleinen in de buurt
  • deelnemers kennis te laten maken met het werk van een hedendaagse kunstenaar en hen daardoor op een andere manier naar hun eigen omgeving te laten kijken